خرید طلا دیگر الزاماً به مراجعه به طلافروشی و پرداخت وجه برای دریافت طلای فیزیکی محدود نیست. امروز کاربران میتوانند با چند کلیک، حتی در مقادیر بسیار کم، طلا خریداری کنند و موجودی خود را در حساب کاربری مشاهده کنند.
اما پشت این عددهای ثبتشده در اپلیکیشن، یک مسئله مهم وجود دارد؛ آیا به اندازه طلایی که یک پلتفرم به مشتریان خود فروخته است، طلای واقعی در اختیار آن مجموعه قرار دارد؟
کاربر ممکن است روی صفحه تلفن همراه خود موجودی پنج گرم طلا ببیند و در مقابل، مبلغ خرید نیز از حسابش کسر شده باشد. با این حال، پرسش درباره محل نگهداری این طلا، میزان موجودی واقعی، عیار آن و امکان تحویل فیزیکی همچنان باقی است.
وقتی عدد روی صفحه با موجودی واقعی فاصله میگیرد
مسئله اصلی بازار طلای آنلاین، فاصله احتمالی میان موجودی ثبتشده برای مشتریان و طلای فیزیکی موجود در پشتوانه پلتفرمهاست.
در یک بازار سالم، باید میان میزان طلای واقعی موجود و مجموع تعهدات طلایی یک پلتفرم تطابق وجود داشته باشد. اگر یک مجموعه به مشتریان خود ۵۰۰ کیلوگرم طلا فروخته است، باید سازوکار مشخصی برای اطمینان از وجود همین میزان طلای واقعی وجود داشته باشد.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که تعداد زیادی از مشتریان بهصورت همزمان درخواست فروش یا تحویل طلای خود را مطرح کنند. تا زمانی که همه مشتریان برای دریافت دارایی خود اقدام نکنند، وجود کسری احتمالی ممکن است آشکار نشود؛ اما در زمان افزایش تقاضا برای تحویل، وضعیت واقعی پشتوانه مشخص خواهد شد.
سابقه خالیفروشی؛ نگرانیای که قبلاً اتفاق افتاده است
خالیفروشی در بازار آنلاین طلا صرفاً یک نگرانی فرضی نیست و پیش از این نیز پروندههایی در این زمینه مطرح شده است.
در یکی از پروندههای مربوط به فروش آنلاین طلا، پلیس فتا از برخورد با یک پلتفرم خبر داد و در گزارشهای منتشرشده از حدود ۲۰۰ هزار مورد خالیفروشی در این پرونده صحبت شد. پلتفرم مورد اشاره نیز پس از آن از چرخه فعالیت خارج شد.
این سابقه نشان میدهد که نظارت بر پشتوانه واقعی طلای فروختهشده، نمیتواند صرفاً به زمان بروز مشکل موکول شود. موضوع اصلی این است که پیش از ایجاد تعهدات بدون پشتوانه، سازوکار تشخیص کسری وجود داشته باشد.
حاشیههای میلیگلد و یک پرسش مهم
در روزهای اخیر نیز موضوع میلیگلد بار دیگر توجهها را به مسئله دسترسی به ذخایر طلا و امکان تسویه جلب کرده است.
شماری از کاربران از تأخیر در تسویه ریالی و دریافت طلای فیزیکی خود گلایه کردهاند و میلیگلد نیز علت اختلال را محدودیت دسترسی به بخشی از ذخایر طلای خود در بانک کارگشایی اعلام کرده است.
البته این موضوع بهتنهایی به معنای اثبات خالیفروشی نیست و نمیتوان بدون وجود سند یا اعلام رسمی مراجع مسئول چنین اتهامی را به یک پلتفرم نسبت داد.
با این حال، اتفاق رخداده یک پرسش مهم را مطرح میکند: اگر طلای ثبتشده به نام مشتریان دارای پشتوانه واقعی است، سازوکار دسترسی به این پشتوانه در زمان مطالبه مشتری چگونه عمل میکند؟
به بیان دیگر، طلایی که در حساب کاربر ثبت شده است باید پشتوانهای واقعی، مشخص و قابل دسترسی داشته باشد تا مشتری هنگام فروش یا درخواست تحویل با مانع مواجه نشود.
تعدد نهادهای مسئول و خلأ پاسخگویی
بازار طلای آنلاین تنها با یک نهاد در ارتباط نیست و مجموعهای از دستگاهها و نهادها از جمله بانک مرکزی، وزارت صمت، اتحادیهها و پلیس، هر کدام در بخشهایی با این حوزه ارتباط دارند.
با این حال، برای مشتری مهمتر از تقسیم وظایف میان دستگاهها، این است که بداند چه نهادی مسئول بررسی مستمر سلامت فعالیت یک پلتفرم است.
فردی که مثلاً ۱۰۰ میلیون تومان برای خرید طلا پرداخت میکند، انتظار دارد اگر روز بعد تصمیم گرفت دارایی خود را بفروشد یا طلای فیزیکی تحویل بگیرد، امکان انجام این کار وجود داشته باشد.
از همین رو، نظارت مؤثر باید پیش از ایجاد بحران انجام شود. اگر پس از ناتوانی یک پلتفرم در انجام تعهدات مشخص شود که پشتوانه کافی وجود نداشته است، دیگر نمیتوان آن را نظارت پیشگیرانه دانست.
مجوز بهتنهایی به معنای تضمین موجودی نیست
یکی از برداشتهای نادرست ممکن است این باشد که داشتن مجوز از سوی یک پلتفرم، به معنای تضمین کامل دارایی مشتریان است.
مجوز فعالیت نشان میدهد یک کسبوکار در چارچوب مقررات مشخصی فعالیت میکند، اما پرسش درباره موجودی لحظهای طلا، میزان تعهدات و قابلیت تحویل دارایی همچنان نیازمند سازوکار نظارتی مشخص است.
آنچه برای مشتری اهمیت دارد، صرفاً مشاهده یک مجوز نیست؛ بلکه باید مشخص باشد پلتفرم در هر مقطع چه میزان طلای واقعی در اختیار دارد، چه مقدار طلا به مشتریان فروخته و چه میزان از این دارایی قابلیت تحویل دارد.
این اطلاعات نیز نمیتواند صرفاً بر مبنای اعلام خود پلتفرم باشد و نیازمند راستیآزمایی مستقل است.
نظارت باید همگام با بازار آنلاین شود
با گسترش معاملات آنلاین طلا، شیوه نظارت بر این بازار نیز نمیتواند صرفاً سنتی و دورهای باقی بماند.
اگر یک کاربر میتواند در چند ثانیه موجودی طلای خود را مشاهده کند، انتظار منطقی این است که نهاد ناظر نیز بتواند وضعیت پشتوانه پلتفرم را بهصورت مستمر بررسی کند.
برای مثال، اگر یک پلتفرم به اندازه ۵۰۰ کیلوگرم طلا به مشتریان خود تعهد ایجاد کرده اما موجودی واقعی آن ۴۰۰ کیلوگرم باشد، این اختلاف نباید زمانی آشکار شود که مشتریان برای دریافت طلای خود هجوم آوردهاند.
سامانه نظارتی باید بتواند چنین اختلافی را در سریعترین زمان شناسایی کند و در صورت مشاهده کسری، اقدامات لازم از جمله جلوگیری از ایجاد تعهد جدید و اطلاعرسانی به نهاد مسئول را در دستور کار قرار دهد.
هزینه یک تخلف فقط به مشتریان همان پلتفرم محدود نمیشود
پیامدهای خالیفروشی احتمالی نیز تنها متوجه مشتریان یک مجموعه نخواهد بود.
اگر در یک پلتفرم تخلفی رخ دهد، اعتماد مشتریان به کل بازار طلای آنلاین میتواند تحت تأثیر قرار گیرد. حتی افرادی که از پلتفرمهای دارای پشتوانه کافی استفاده میکنند ممکن است نسبت به امنیت دارایی دیجیتال خود دچار تردید شوند.
در چنین شرایطی، مسئله از یک پرونده یا یک شرکت فراتر میرود و به اعتبار کل بازار مرتبط میشود.
چه پرسشهایی باید پاسخ داده شود؟
اکنون با گسترش بازار طلای آنلاین، چند پرسش اساسی نیازمند پاسخ روشن است:
پشتوانه طلای هر پلتفرم دقیقاً کجا نگهداری میشود؟
چه نهادی موجودی واقعی طلا را حسابرسی و تأیید میکند؟
تطبیق میان طلای فیزیکی و تعهدات ثبتشده برای مشتریان با چه فاصله زمانی انجام میشود؟
آیا این تطبیق بهصورت لحظهای انجام میشود یا در دورههای مشخص؟
در صورت ایجاد کسری، چه نهادی و در چه زمانی میتواند فروش پلتفرم را متوقف کند؟
اگر یک پلتفرم فعالیت خود را متوقف کند، مشتری برای دریافت طلای خود باید به چه مرجعی مراجعه کند؟
پاسخ به این پرسشها برای مشتریای که سرمایه خود را وارد بازار طلای آنلاین کرده، موضوعی فرعی نیست؛ بلکه بخشی از ابتداییترین الزامات شفافیت این بازار است.
طلای مردم باید قابل راستیآزمایی باشد
بازار آنلاین طلا بهخودیخود نمیتواند مسئله اصلی باشد. این شیوه خرید میتواند دسترسی مردم به طلای خرد را آسانتر کند و خدماتی ارائه دهد که در روش سنتی امکان آن کمتر است.
مسئله زمانی ایجاد میشود که توسعه معاملات دیجیتال، بدون ایجاد سازوکار متناسب برای کنترل پشتوانه و تعهدات پلتفرمها پیش برود.
در چنین بازاری، اعتماد مشتری نباید تنها بر اساس سابقه، تبلیغات، تعداد کاربران یا ظاهر یک اپلیکیشن شکل بگیرد. آنچه اهمیت دارد، امکان راستیآزمایی میزان طلای واقعی، مالکیت آن و قابلیت تحویل دارایی است.
پروندههای گذشته درباره خالیفروشی و حاشیههای اخیر مربوط به تسویه و دسترسی به ذخایر طلا، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که چه نهادی باید بهصورت مستمر تطابق میان طلای واقعی و طلای فروختهشده به مردم را بررسی کند.
پاسخ روشن به این پرسش میتواند بخش مهمی از نگرانیهای مشتریان را برطرف کند؛ زیرا در نهایت، مسئله اصلی برای خریدار طلای آنلاین یک چیز است: وقتی برای دریافت طلای خود اقدام میکند، طلایی که در حسابش دیده میشود باید واقعاً وجود داشته و قابل تحویل باشد.
نظر شما